Madde 1 — Amaç

(1) Bu Direktifin amacı, Türk Devletleri Teşkilatı Üye Devletleri arasında yükseköğretim alanındaki iş birliğini geliştirerek Türk Devletleri Teşkilatı Yükseköğretim Alanı'nı oluşturmaktır.

(2) Bu Direktif ayrıca, Türk Devletleri Teşkilatı himayesinde kurulan Türk Üniversiteler Birliği'nin yapısını, çalışma esaslarını ve faaliyet alanlarını düzenlemeyi amaçlamaktadır.

Madde 2 — Kapsam

(1) Bu Direktif, Türk Devletleri Teşkilatı Türk Üniversiteler Birliği üyesi üniversiteler arasında yükseköğretim alanında yürütülecek iş birliğinin usul ve esaslarını kapsar.

Madde 3 — Dayanak

(1) Bu Direktif, aşağıda belirtilen toplantılarda alınan kararlara dayanılarak hazırlanmıştır:

• 23 Ağustos 2012 tarihinde Bişkek'te düzenlenen Türk Devletleri Teşkilatı İkinci Zirvesi;
• 10 Ağustos 2012 tarihinde Çolpan-Ata'da düzenlenen Türk Devletleri Teşkilatı Eğitim Bakanları Toplantısı;
• 28-29 Mart 2012 tarihlerinde İstanbul'da düzenlenen Türk Devletleri Teşkilatı Türk Üniversiteler Birliği Hazırlık Toplantısı;
• 16-17 Ekim 2014 tarihlerinde Erzurum'da düzenlenen Türk Üniversiteler Birliği Birinci Genel Kurulu;
• 28 Kasım 2014 tarihinde Bakü'de düzenlenen Üçüncü Eğitim Bakanları Toplantısı;
• 5 Eylül 2015 tarihinde Astana'da düzenlenen Dördüncü Eğitim Bakanları Toplantısı;
• 15 Mart 2019 tarihinde Bişkek'te düzenlenen Beşinci Eğitim Bakanları Toplantısı;
• 4 Kasım 2021 tarihinde İstanbul'da düzenlenen Altıncı Eğitim Bakanları Toplantısı;
• 14 Haziran 2023 tarihinde Semerkant'ta düzenlenen Yedinci Eğitim Bakanları Toplantısı;
• 23 Kasım 2022 tarihinde Türkistan'da düzenlenen Türk Devletleri Teşkilatı Türk Üniversiteler Birliği Altıncı Genel Kurulu.

Madde 4 — Tanımlar

(1) Bu Direktifin uygulanmasında:

• Türk Devletleri Teşkilatı, Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi'ni ifade eder;
• Türk Devletleri Teşkilatı Zirvesi, Üye Devletlerin Devlet Başkanlarının Yıllık Toplantısını ifade eder;
• Türk Devletleri Teşkilatı Eğitim Bakanları Toplantısı, Eğitim Bakanlarının bir araya geldiği toplantıyı ifade eder. Birliğe ilişkin konuların görüşüldüğü durumlarda Türkiye Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Başkanı da toplantıya katılır;
• Sekretarya, Türk Devletleri Teşkilatı Sekretaryasını ifade eder;
• Türk Devletleri Teşkilatı Eğitim Bakanları Kıdemli Yetkilileri, Üye Devletlerin Eğitim Bakanlıkları tarafından atanan ulusal uzmanlardan oluşan grubu ifade eder;
• Birlik, Türk Devletleri Teşkilatı himayesinde kurulan Türk Üniversiteler Birliği'ni ifade eder;
• Birlik Genel Kurulu, Üye Üniversitelerin Rektörlerinin veya temsilcilerinin yanı sıra Türk Devletleri Teşkilatı Genel Sekreterinin veya temsilcisinin katılımıyla oluşan Kurulu ifade eder;
• TCHEA, Türk Devletleri Teşkilatı Yükseköğretim Alanı'nı ifade eder.

Madde 5 — Kurucu Üyeler

(1) Birliğin kurucu üyeleri, dört üye devletten aşağıdaki 15 üniversitedir.

Madde 6 — Teşkilat Yapısı

(1) Birlik, Türk Devletleri Teşkilatı üye ve gözlemci devletleri ile akraba toplulukların üniversitelerinden oluşur.

Birlik Başkanlığı

(2) Birliğin Başkanı, Türk Devletleri Teşkilatı Genel Sekreteridir.

(3) Dönem başkanlığı, Genel Kurul Toplantısında üye üniversiteler arasından gönüllülük esasına göre veya diğer katılımcıların önerisiyle iki yıllığına salt çoğunlukla seçilir.

(4) Birlik Başkanı, görevlerini akademik işlerden sorumlu Dönem Başkanı Üniversite Rektörü ile eşgüdüm içinde yürütür.

(5) Dönem Başkanı Üniversitenin görevleri şunlardır:

• Birlik Genel Kurulu toplantısına ev sahipliği yapmak ve Genel Kurulda alınan kararları uygulamak;
• başkanlık süresi boyunca Sekretarya ile eşgüdüm içinde Birlik üyeleri arasında gerekli iş birliğini ve iletişimi sağlamak.

(6) Dönem Başkanı Üniversitenin Rektörü, görevleriyle ilgili olarak Türk Devletleri Teşkilatı Eğitim Bakanları Toplantısına ve/veya Türk Devletleri Teşkilatı Zirvesine davet edilebilir.

Genel Kurul

(7) Türk Üniversiteler Birliği Genel Kurulu, üye ülkelerin üniversite temsilcilerinden oluşur. Üye üniversite temsilcileri; Rektör, ilgili Rektör Yardımcısı ve uluslararasılaşma biriminden bir temsilcidir.

Yönetim Kurulu

Sekretarya

Alt Komiteler

Genel Kurul tarafından belirlenen öncelikli faaliyetlerin yerine getirilmesi amacıyla yedi yürütme komitesi kurulmuştur:

• Türk Dünyası Yükseköğretim Veri Bankası
• Eğitim-Öğretim Komitesi
• Bilim Komitesi
• Türk Dünyası Eğitim Portalı
• Yükseköğretim Kalite Güvence Kurulu
• Spor-Kültür Komitesi
• Öğrenci Konseyi

Temas Grubu

(8) Temas Grubunda görev almak üzere Türk Devletleri Teşkilatı bir Genel Sekreter Yardımcısı, üye üniversiteler ise Birlik faaliyetlerinden sorumlu bir Rektör Yardımcısı ile bir temsilci atar.

(9) Temas Grubunun görevi, Birlik kararlarının uygulanmasında eşgüdümü sağlamaktır.

(10) Temas Grubu yılda en az iki kez toplanır.

Öğrenci Konseyi

(11) Birlik Öğrenci Konseyi, Birliğin Üye Üniversitelerinden seçilen öğrencilerden oluşur.

(12) Öğrenci Konseyinin kuruluşuna, görev ve sorumluluklarına ve diğer hususlara ilişkin olarak Birlik tarafından bir Direktif hazırlanır.

Madde 7 — Birliğin Amaçları

Ortak tarih, kültür ve dil temelinde, Türk dili konuşan halklar arasında dostluğun ve iş birliğinin geliştirilmesi ve Üye Devletlerin yükseköğretim kurumları arasında iş birliğinin sağlanması için eğitim düzeyinin yükseltilmesi amacıyla aşağıdaki hedeflerin gerçekleştirilmesi öngörülmektedir:

• Tüm üye üniversitelerde çağdaş bilimsel düzeye uygun eğitim standartlarının uygulanması yoluyla ortak medeniyet derslerinin okutulması ve böylece ortak kimlik ve kültür bilincine sahip nesillerin yetiştirilmesi;
• Yükseköğretim programlarının uluslararası akreditasyon standartlarına uygun olarak uyumlaştırılması;
• Akademik personele yönelik eğitim programlarının oluşturulması ve uygulanması;
• Öğrenci ve akademik personel değişiminin teşvik edilmesi ve buna ilişkin gerekli düzenlemelerin yapılması;
• Ortak bir kredi transfer sisteminin oluşturulması;
• Üye üniversiteler arasında yükseköğretim programlarının tanınmasının sağlanması ve üye üniversitelerin diploma denkliklerinin karşılıklı tanınması için uygun bir zemin oluşturulması;
• Üniversitelerin belirli alanlardaki karşılaştırmalı üstünlüklerinden yararlanılması;
• Uygulanabilir ortak eğitim ve araştırma proje ve programlarının hayata geçirilmesi ve bu alanda yayınlar yapılması;
• Sosyal ve kültürel alanlarda iş birliği yapılması;
• Türk dünyası üzerine çalışmalar yürüten öğrencilere özel burslar sağlanması;
• Türk dünyasına ilişkin akademik çalışmalar ve projeler hakkında bilgi paylaşımının elektronik ortamda sağlanması ve üniversiteler tarafından yürütülen ilgili çalışmaların adreslerinin, Türk Devletleri Teşkilatı internet sitesinde bağlantı verilmek üzere Sekretarya internet sitesine iletilmesi;
• Birlik üyesi üniversitelerin dış değerlendirme ve akreditasyon süreçlerinin kalite güvencesine hizmet edecek bağımsız bir "Yükseköğretim Kalite Güvence Kurulu"nun kurulması ve faaliyetlerinin desteklenmesi;
• Türk Devletleri Teşkilatı üyeleri için Yükseköğretim Veri Bankasının oluşturulması;
• Türk Dünyası İndeksi ile alan indekslerinin oluşturulması;
• Türk Dünyası Eğitim Portalının oluşturulması;
• Türk Yükseköğretim Alanının oluşturulması.

Madde 8 — Çalışma Esasları

(1) Birlik kararları; Birlik üyesi üniversitelerin Rektörlerinin veya Rektör temsilcilerinin ve Türk Devletleri Teşkilatı Genel Sekreterinin veya temsilcilerinin katıldığı Genel Kurul toplantısında salt çoğunlukla alınır.

(2) Birliğin sekretarya işleri, Dönem Başkanı Üniversite ile iş birliği içinde Türk Devletleri Teşkilatı Sekretaryası tarafından yürütülür.

(3) Birliğin kurumsal yapısı, çalışma usul ve esasları ile mali konulardaki uygulamaları, Birlik üyesi üniversitelerin salt çoğunlukla alacağı karar üzerine hazırlanacak direktiflere göre belirlenir.

(4) Uygulamaya yönelik alınan kararlar ve Birlik tarafından hazırlanan direktifler, Türkiye Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Başkanının da katılacağı Türk Konseyi Eğitim Bakanları Toplantısında onaylanmasının ardından yürürlüğe girer.

(5) Birliğin faaliyetleri, Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Başkanlığından bir temsilcinin de yer aldığı Türk Devletleri Teşkilatı Eğitim Bakanları Kıdemli Yetkilileri tarafından izlenir. Söz konusu grubun amacı:

• süreç içinde uygulanması planlanan projeleri takip etmek;
• Üye Devletler arasında gerekli eşgüdümü sağlamak;
• süreçte ortaya çıkabilecek sorunlara yönelik çözümler üretmek;
• sürecin tarafları arasında kabul edilebilirlik ve uygulanabilirlik düzeyini artırmaya yönelik faaliyetler yürütmek;
• ulusal düzeyde yaşanan sorunların çözümü için gerekli ulusal mevzuat değişiklikleri üzerinde çalışmak ve ilgili makamlara önerilerde bulunarak destek sağlamak.

Madde 9 — Birliğin Mali Kaynakları

(1) Birlik tarafından yürütülecek yükseköğretim faaliyetlerinin tüm giderleri, aşağıda belirtilen kaynaklardan karşılanır:

• Üye üniversitelerin mali kaynakları;
• Kurulacak olan "Türk Bilimsel Araştırma Fonu" tarafından sağlanacak kaynaklar ile ulusal veya uluslararası kurumlardan sağlanacak kaynaklar;
• Üye Devletlerin üniversitelerinden proje bazında sağlanacak ek kaynaklar;
• Türk Devletleri Teşkilatı üyelerinin bütçelerinden tahsis edilen kaynaklar.

Madde 10 — Birliğe Üyelik

(1) Adaylık başvuruları, yazılı gerekçeleriyle birlikte Türk Konseyi Sekretaryasına yapılır. Üyeliğe kabul ve üyeliğin sona erdirilmesi; temas grubu aracılığıyla üye üniversitelerin görüşleri alındıktan sonra, Birlik üyelerinin en az üçte ikisinin katılımıyla yapılacak Genel Kurul toplantısında salt çoğunlukla kararlaştırılır.

Madde 11 — Türk Dünyası Yükseköğretim Alanı

(1) TCHEA, Üye Devletler arasında oluşturulan ve yükseköğretime ilişkin eğitim faaliyetlerinin yürütüldüğü alandır.

(2) TCHEA, Üye Devletlerin oluşturacağı ortak platformlar aracılığıyla 7. Maddede belirtilen hedeflere ulaşmayı amaçlar.

Madde 12 — Uygulama Süreçleri

(1) Türk Dünyası Yükseköğretim Alanı çerçevesinde Birlik Üyesi Devletlerin, iş birliği alanlarında aşağıdaki hususları uyumlaştırmaları gerekmektedir:

• Öğrenci ve akademik personele yönelik değişim programları;
• Örgün, uzaktan veya açık öğretim yoluyla yürütülen ön lisans, lisans ve lisansüstü düzeylerde ortak sertifika programlarının açılmasına ilişkin olarak ülkelerinde yürürlükte bulunan mevzuat.

(2) Yürütülecek iş birliği çerçevesinde aşağıdaki hususlar, Türkiye Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Başkanlığından bir temsilcinin de yer alacağı Türk Devletleri Teşkilatı Eğitim Bakanları Kıdemli Yetkilileri tarafından desteklenir:

• Birlik üyesi üniversiteler ve diğer resmî bilimsel kurumlar tarafından verilen diplomaların denkliğinin sağlanması;
• Türk Dünyası Yükseköğretim Alanı'nın oluşturulmasına ve yaygınlaştırılmasına yönelik araçların kullanımı ve tanıtımı, Türkiye Yükseköğretim Kurulu Başkanlığından bir temsilcinin desteğiyle ve Türk Eğitim Bakanları Kıdemli Yetkilileri aracılığıyla teşvik edilir.

Madde 13 — Öğrenci ve Akademik Personel Hareketliliği

(1) Üye üniversitelerde hâlen faaliyette olan ve/veya açılacak yaz ve kış okullarına diğer üye üniversitelerin öğrencileri kabul edilir. Bu programlarda öğrencilere sağlanacak imkânlar karşılıklılık esasına göre belirlenir.

(2) Öğrenci ve akademik personel değişiminde Orhun Programı örnek olarak uygulanır.

(3) Öğrencilerin geçmiş öğrenimlerinin tanınması, öğrenci kabulü, öğrenim anlaşması ve not dökümünün (transkript) hazırlanması, üye üniversitelerce belirlenecek ortak bir kredi sistemine göre düzenlenir.

Madde 14 — Hüküm Bulunmayan Hâller

Bu Direktifin uygulanmasında ortaya çıkabilecek sorunların çözümüne yönelik değişiklikler, Genel Kurul tarafından ek bir belge ile kabul edilebilir.

Madde 15 — Direktifin Dilleri

Bu Direktif; Azerbaycanca, Kazakça, Kırgızca, Türkçe ve İngilizce olarak hazırlanmıştır.

Madde 16 — Yürürlük

Bu Direktif hükümleri, Birlik Genel Kurulunda kabul edilmesinin ardından Türk Devletleri Teşkilatı Eğitim Bakanları Toplantısında onaylandığı tarihte yürürlüğe girer.

Madde 17 — Yürütme

Bu Direktif hükümleri, Dönem Başkanı Üniversite ile iş birliği içinde Sekretarya tarafından yürütülür.

Bu süreç Orhun Programı olarak adlandırılmıştır.

(8 Haziran 2026 tarihli Türk Devletleri Teşkilatı Üye Devletleri Eğitim Bakanları 9. Toplantısı Kararı ile değiştirilmiştir)