Orhun almashinuv dasturi Turkiy Davlatlar Tashkiloti (TDT) doirasida faoliyat yurituvchi Turkiy Universitetlar Ittifoqi (TURKUNIB) tomonidan amalga oshiriladigan yetakchi dastur boʻlib, aʼzo davlatlarning oliy taʼlim muassasalari oʻrtasida talabalar va professor-oʻqituvchilar harakatchanligini ragʻbatlantiradi. Dastur akademik hamkorlikni rivojlantirish, muassasalararo aloqalarni mustahkamlash va xalqlar oʻrtasidagi madaniy oʻzaro taʼsirni kuchaytirishni maqsad qilib qoʻyadi.

Dastur 2017–2018 oʻquv yilida tajriba-sinov tarzida boshlangan; COVID-19 pandemiyasidan keyingi davrda qayta faollashtirilib, koʻlami kengaytirildi va bugungi kunda u 170 ta aʼzo universitetni birlashtirgan keng tarmoqqa aylandi.

Strategik maqsadlar

• Aʼzo davlatlar universitetlari oʻrtasida akademik integratsiya va harakatchanlikni oshirish,
• "Turkiy dunyo Oliy Taʼlim Maydoni"ni yaratishga hissa qoʻshish,
• Oliy taʼlim tizimlarini Boloniya jarayoni va ECTS kabi xalqaro standartlarga uygʻunlashtirish,
• Mintaqaviy rivojlanish, ilmiy-tadqiqot hamkorligi va innovatsiyalarga hissa qoʻshish.

Dastur qamrab olgan aʼzo davlatlar

Dastur doirasida akademik xodimlar va talabalar Turkiy Davlatlar Tashkiloti Universitetlar Ittifoqiga aʼzo boʻlgan universitetlarda harakatchanlikni amalga oshirish imkoniyatiga ega. Aʼzo davlatlar quyidagilardan iborat: Turkiya, Ozarbayjon, Qirgʻiziston, Qozogʻiston, Oʻzbekiston, Shimoliy Kipr Turk Respublikasi va Vengriya.

2.1 Protokollarga asoslanish

Orhun almashinuv dasturi faqat aʼzo muassasalar oʻrtasida imzolangan "Orhun almashinuv dasturi protokoli" doirasida amalga oshirilishi mumkin. Universitet oʻzi bilan protokol imzolanmagan muassasadan talabalar yoki professor-oʻqituvchilarni qabul qila olmaydi va u yerga yubora olmaydi. Protokolning bir nusxasi Turkiy Davlatlar Tashkiloti Kotibiyatida saqlanadi.

2.2 Tillar

Dasturga oid meʼyoriy-huquqiy hujjatlar, maʼlumotlar, fayllar va hujjatlar aʼzo davlatlarning rasmiy tillarida, turk va ingliz tillarida tayyorlanadi. Matnlar oʻrtasida tafovut yuzaga kelgan taqdirda ingliz tilidagi matn ustuvor hisoblanadi.

2.3 Moliyaviy resurslar

• Milliy yoki xalqaro muassasa va tashkilotlar tomonidan taqdim etiladigan resurslar,
• Aʼzo universitetlarning oʻz byudjet resurslari,
• TURKUNIBga raislik qiluvchi universitet va Turkiy Davlatlar Tashkiloti tomonidan taqdim etiladigan resurslar.

Aʼzo universitetlar har bir oʻquv yili uchun moliyaviy ehtiyojlarini harakatchanlikdan oldin oʻz byudjetlarida koʻrsatishlari shart; resurslarni taqsimlashda zarur muvofiqlashtirish Turkiy Davlatlar Tashkiloti Kotibiyati tomonidan taʼminlanadi.

Orhun almashinuv dasturi doirasida rasmiy (kunduzgi) taʼlimda tahsil olayotgan talabalar oʻz oliy taʼlim muassasasi protokol imzolagan aʼzo muassasada bir yoki ikki semestr davomida (jami bir oʻquv yilidan oshmagan holda) oʻqishlarini davom ettirishlari mumkin.

3.1 Ariza topshirish talablari

• Rasmiy (kunduzgi) oliy taʼlim dasturida tahsil olayotgan boʻlish,
• Umumiy oʻrtacha baho (GPA) 4 ballik tizimda kamida 2,5 (yoki bunga teng koʻrsatkich) boʻlishi,
• Tayyorlov yili, birinchi kurs va bitiruvchi kurs talabalari dasturdan foydalana olmaydi,
• Xorijda xalqaro talaba maqomida tahsil olayotganlar oʻz mamlakatidagi universitetga ariza topshira olmaydi.

3.2 Ariza topshirish jarayoni va eʼlon

• Oliy taʼlim muassasasi oʻzi imzolagan Orhun almashinuv dasturi protokollari va tegishli kvotalarni oʻz veb-saytida eʼlon qiladi.
• Eʼlonda dastur haqida qisqacha maʼlumot, ariza topshirish talablari va jarayon bosqichlari koʻrsatiladi.
• Talaba eʼlon qilingan kvota va taqvimga muvofiq tegishli muassasaga ariza topshiradi.
• Arizalar tizimga yuklangan hujjatlar bilan birga qabul qiluvchi muassasaga yetkazilishi uchun koordinator universitetga yuboriladi.
• TURKUNIBga raislik qiluvchi universitet ikki tomonlama protokollar doirasida almashinuv talabalarining soni va taqsimotini belgilaydi.
• Baholash nomzodlarning oʻrtacha bahosi asosida amalga oshiriladi; natijalar protokol imzolagan muassasalarning veb-saytlarida eʼlon qilinadi.

3.3 Talab qilinadigan hujjatlar

Almashinuv davri yakunida talaba transkriptni, oʻqish muddatini koʻrsatuvchi ishtirok sertifikatini va talabaning yakuniy hisobotini qaytib kelgan sanadan boshlab 30 kun ichida oʻz muassasasining Orhun almashinuv dasturi muvofiqlashtirish boʻlimiga shaxsan, pochta yoki elektron pochta orqali topshiradi. Yetishmayotgan hujjatlar uchun 15 kungacha qoʻshimcha muddat berilishi mumkin; hujjatlar belgilangan muddatda toʻliq topshirilmasa, jarayon haqiqiy emas deb hisoblanadi va amalga oshirilgan toʻlovlarni qaytarish talab qilinadi.

3.4 Taʼlim kelishuvi (Learning Agreement)

Harakatchanlik boshlanishidan oldin talabaning qabul qiluvchi muassasada oʻzlashtiradigan fanlari va kreditlari hamda ularga oʻz muassasasida mos keladigan fanlar "Taʼlim kelishuvi" (Learning Agreement) orqali belgilanadi. Kelishuv uch nusxada tayyorlanadi; bir nusxasi talabada, qolganlari ikkala muassasada saqlanadi. Kelishuv tegishli kafedra mudirlari va muassasalarning yuqori maʼmuriy rahbarlari (yoki ularning vakolatli vakillari) tomonidan imzolanadi. Majburiy oʻzgartirishlar qabul qiluvchi muassasada oʻquv davri boshlanganidan soʻng koʻpi bilan 30 kun ichida (va majburiy imtihon sanalaridan oldin) kiritilishi lozim.

3.5 Fanlar ekvivalentligi, qayta oʻzlashtirish va imtihonlar

• Oʻquv yuklamasi kredit asosida belgilanadi; fanlar soni emas, kreditlar asos qilib olinadi. Muassasalar ECTS tizimini moʻljal sifatida qoʻllashlari mumkin.
• Talaba oʻzlashtira olmagan fanlar taʼlim kelishuvida koʻrsatilgan ekvivalent fan asosida oʻz muassasasida qayta oʻzlashtiriladi; qayta oʻzlashtiriladigan fanni qabul qiluvchi muassasada oʻqib boʻlmaydi.
• Orhun almashinuv dasturi talabalariga shartli oʻtish qoʻllanilmaydi; qayta topshirish imtihoni faqat talaba ayni paytda almashinuv talabasi boʻlib turgan muassasada topshirilishi mumkin.
• Bitiruv malakaviy ishi (dissertatsiya), amaliyot va laboratoriya mashgʻulotlari kabi ishlar talabaning oʻz muassasasi qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi.
• Almashinuv yakunida muassasalar muvaffaqiyatli oʻzlashtirilgan fanlarning kreditlari va baholarini tan olishlari shart; ushbu fanlar diplom ilovasida koʻrsatiladi.

3.6 Moliyaviy majburiyatlar

• Talaba almashinuv davrida majburiy badal/oʻqish toʻlovini oʻz muassasasiga toʻlashda davom etadi; talabalik qaydi toʻxtatib turilishi mumkin emas.
• Qabul qiluvchi muassasaga qoʻshimcha oʻqish toʻlovi toʻlanmaydi.
• Boshqa stipendiyalar va taʼlim kreditlari oʻqish davri mobaynida toʻlanishda davom etadi.

3.7 Intizom

Almashinuv talabalari harakatchanlik davrida oʻzlari turgan muassasaning intizom qoidalariga boʻysunadi. Intizomiy tekshiruv boshlangan taqdirda, uning natijasi haqida talabaning oʻz muassasasi xabardor qilinadi; agar jazoni harakatchanlik davrida qoʻllash imkoni boʻlmasa, u talabaning oʻz muassasasi tomonidan ijro etiladi.

Orhun almashinuv dasturi protokolini imzolagan muassasalarda ishlayotgan barcha professor-oʻqituvchilar oʻqituvchilar harakatchanligida ishtirok etishlari mumkin. Harakatchanlik bir muassasa xodimining boshqa aʼzo muassasada amalga oshiradigan oʻqitish faoliyatini qamrab oladi.

4.1 Qamrov va muddat

• Harakatchanlik davri kamida ikki hafta va koʻpi bilan uch oy boʻlishi mumkin; u bir oʻquv yilida faqat bir marta amalga oshirilishi mumkin.
• Haftalik umumiy akademik faoliyat kamida olti soat boʻlishi kerak (dars soatlari asos qilib olinadi; yetarli boʻlmasa, seminar, davra suhbati yoki konferensiya kabi tadbirlar bilan toʻldirilishi mumkin).
• Oʻqitishni oʻz ichiga olmagan harakatchanlik rejalari Orhun almashinuv dasturi doirasida qabul qilinmaydi.

4.2 Ariza eʼloni va tanlov jarayoni

• Imzolangan protokollar va kvotalar muassasaning hamda TURKUNIBning veb-saytlarida eʼlon qilinadi; eʼlonlar kamida 15 kun davomida eʼlon qilingan holda qoladi.
• Eʼlon davrida topshirilgan barcha arizalar qayd etiladi; bir nusxasi muassasaning Orhun almashinuv dasturi muvofiqlashtirish boʻlimida saqlanadi.
• Xodim mos fanlarni aniqlash uchun oʻzi tashrif buyurmoqchi boʻlgan muassasadagi tegishli kafedra bilan bogʻlanadi va "Oʻqituvchilar harakatchanligi rejasi"ni tayyorlaydi.
• Reja yuboruvchi va qabul qiluvchi muassasalarning tegishli akademik boʻlinma kengashlari tomonidan tasdiqlanadi hamda harakatchanlik boshlanishidan kamida 15 kun oldin muvofiqlashtirish boʻlimiga taqdim etiladi.
• Baholashda ilgari almashinuv dasturida ishtirok etmagan professor-oʻqituvchilarga hamda Orhun kafedra koordinatorlariga ustuvorlik beriladi.
• Natijalar protokol imzolagan muassasaning veb-saytida eʼlon qilinadi.

4.3 Talab qilinadigan hujjatlar

4.4 Moliyaviy huquq va majburiyatlar

• Xodimning mehnatga oid huquqlari oʻz universitetida saqlanib qoladi.
• Dastlabki ikki hafta uchun kunlik xarajat puli va yoʻl xarajatlari yuboruvchi muassasa tomonidan qoplanadi.
• Turar joy va kundalik taʼminot (yotoqxona va ovqatlanish) qabul qiluvchi universitet tomonidan taʼminlanadi.

Harakatchanlik uchun tanlangan talabalar va akademik xodimlarga harakatchanlik boshlanishidan oldin quyidagi olti qadamni tartib bilan bajarish tavsiya etiladi: